نگاه گذرا به فرازو فرود تیاتر در افغانستان

 موسسه جهانی تیاتر در سال ۱۳۴۷ از سوی یونسکو ، سازمان علمی، آموزشی و فرهنکی ملل متحد پایه گذاری شد  این موسسه مهم ترین ارگان غیر دولتی و مربوط به هنر های نمایشی، از جمله تیاتر در جهان به شمار می رود.

 روز جهانی تیاتر برای نخستین بار در هلسنکی پایتخت کشور فنلند تجلیل شد، از آن زمان، موسسه جهانی تیاتر این روز را در سراسر جهان تجلیل می کند.

 و حالا هم به بهانه ۲۷ مارچ ، روز جهانی تیاتر، این چند سطر در باره پیشنه و حال تیاتر افغانستان : 

باورمی کنم ، تمام صدا های حامل و عامل پیام های خوبی و نیکی برای انسان و در خدمت انسان ، نا میرا اند، زنده و پویا اند، در حول و حوش ما ، تا لایتناهی، تا که این چرخ و این سامانه هست

صدای، زلیخا نورانی ، نورتن نورانی ، حبیبه عسکر، پروین صنعتگر، جمیله ایمن ، زلیخا نگاه ،  میمونه غزال ، مزیده سرور، زرغونه آرام، مخفی کابلی، فاطمه پایا، شریفه دانش، پایا، جلیا، وهاب صنعتگر، اسدالله آرام ، خان آقا سرور، سردار محمد ایمن، سید مقدس نگاه ، ستار جفایی، قادر فرخ ، استاد عبدالقیوم بیسد و ده ها بازیگر دیگر، که اثر های نمایشی  نویسندگان نامدار جهان ، چخوف ، گورکی ، مولیر و شکسپیر را ، به روی ستیژ کابل تیاتر بازی میکردند ، هنوز در گوش ها پر طنطنه است و ادای شیرین شان در خاطره  

از عمر تیاتر در افغانستان نزدیک به یک سده می گذرد.  

بخشی از آموزه ها و آگاهی های ما، از جهان وفرهنک های جهانی، از چشمه ای  هنر تیاتر، سیراب است. به خصوص زمانی که اینهمه بسیاری و گوناگونی رسانه ای در کشور نبود، تیاتر در کنار سینما و رادیو و روزنامه ، از جایگاه یک رسانه ای جذاب ، در بیداری جامعه ، عمل می کرد.  

پس از سال ۱۲۹۸ خورشیدی، هنر تیاتر اولتر در کابل و هرات پا و رونق می گیرد وسپس دامنه اش به کلان شهر های افغانستان بلخ و کندهار و ننگر هار و کندز گسترش می یابد.

نام صلاح الدین سلجوقی، عبدالرشید لطیفی و استاد عبدالغفور برشنا در شمار نخستین بانیان تیاتر  

و رشد و توسعه این هنر، پر درخشش است. این ها نه تنها که خود می نوشتند، بلکه اثرهای نمایشی از دیگر زبان های دنیا  را نیز ترجمه و به کمک بازیگران ، آماده نمایش می ساختند.

دهه های ۴۰ و ۵۰ خورشیدی ، و پیش از آن اوج رونق هنر تیاتر در کشور بود  و اما سال ۱۳۷۱ شروع  دوره ای رکود و سقوط تیاتر است. این هنر از رمق و رونق می افتد و بی خریدار می شود تا سال ۱۳۸۱ رسانه ای به نام تیاتردیگر وجود ندارد . سالون های نمایش تخریب می شوند ، نویسندگان گردانندگان و بازیگران تیاتر آواره می گردند و یا گوشه اختیار می کنند.

با اینکه در هژده سال اخیر ، تلاش های از سوی حکومت و نیز نهاد های فرهنگی و موسسات بین المللی ، برای احیا و رشد این هنر ، در جریان بوده تیاتر های ثابت و سیار ایجاد و دانشکده های تیاتر کابل و کابل تیاتر فعال شده اند   و هر سال جشنواره های به مناسبت روز جهانی تیاتر در کشور برگزار می گردد

 با اینهمه ، تیاتر امروزی  هنوز در موقعیت بهتری نسبت به گذشته پر رونق اش قرار نگرفته  و راه درازی در پیش  است تا کم از کم  به همان نقطه ای بر گردد که هر نمایش تیاتری دوتا سه ماه روی صحنه دوام می آورد  و هزاران تماشا چی داشت .  

  سایت خبری آرزو نیوز – اسماعیل تیمور