نویسنده: یما سفر

عناصر هویتی و فرهنگی در جهان معاصر، از جمله مولفه‌های اصلی و شکل دهنده بر مناسبات و روابط میان کشورها مخصوصن در حوزه‌های مختلف  سیاسی، اقتصادی، اجتماعی وسایر بخش‌ها قابل توجه بوده است که از جمله در نوسان‌های نوین در بخش‌های سیاسی مورد ملاحظه می‌باشد؛ کنشگران سیاسی به این باور اند که نقش عوامل هویتی می‌تواند در مواردی حتی عوامل مادی منفعت‌نگر را در روابط میان کشورها تحت تاثیر خود قرار داده و آنها را کم‌رنگ سازد.

آریایی‌ها را در گذشته‌های دور و قریب بنابر مناسبات و پیوندهای تاریخی آنان را به درستی می‌توان زیر چترهای از حکمروایان و اساطیر و میراث داران تمدن در گستره و جغرافیایی پهناور که از رود سند تا قلمرو رومیان امتداد داشت  مورد مطالعه قرار داد، بلاخص در دوره‌های  هخامنشیان، ساسانیان، کوشانیان، سغدیان، سکایان، خوارزمیان که با بافت‌های زبانی و فرهنگی مضیق از خُجند و بلخ و شیراز و هرات و  بخارا و سمرقند و زرفشان و پامیر و کابل و بدخشان تا اصفهان یاد آوری نمود.

افغانستان و تاجیکستان دوکشور و دو ملت پیوسته با منشاء هویتی و با مشترکات برجسته و وافر که بیشتر به نسبت پیوند‌های ناگسستنی از جمله: زبان، تاریخ، فرهنگ، نژاد، وبعد از کشور پاکستان دومین کشور با داشتن مرز مشترک با گستره‌ای تقریباٌ 1206 کیلومتر یا (749) مایل هم سرحد می‌باشد، مناسبات افغانستان و تاجکیستان نسبت به روابط افغانستان با سایر کشورهای آسیای مرکزی دارای ویژه گی‌های خاص و منحصر به‌فردی است که تحلیل و تبین آن در قالب یک نگاه تئوریک محدود می‌باشد.

مناسبات میان افغانستان و تاجیکستان در دهه هشتاد میلادی و زمانی که اتحاد شوروی سابق به افغانستان حضور نظامی پذیرفت و جمهوری تاجیکستان بعنوان عضو اصل از اتحاد شوروی سابق  رابطه نزدیک با افغانستان تامین کرد که تاجیک‌ها در افغانستان در کنار روس‌ها بیشتر در دو بخش نظامی و فرهنگی فعالیت می‌نمودند که اکثر در بخش نظامی به حیث مترجم و مشاوران با روس‌ها همکاری داشتند و دوم در بخش فرهنگی به صفت اساتید در مراکز تعلیمی مانند پولتکنیک کابل و ایجاد روابط هنری با هنرمندان بخش موسیقی و آواز خوانان دو کشور سبب گردید تا صفحه ی جدیدی از دوستی و روابط فرهنگی میان دو کشور ایجاد گردد.

در سال 1991میلادی پس از استقلال جمهوری تاجیکستان از شوروی این کشور وارد فاز جدید از اغتشاشات داخلی و درگیری گروه‌های اسلامی گردید که با پادرمیانی دولت اسلامی افغانستان به رهبری استاد برهان الدین ربانی و احمد شاه مسعود، کشورهای دوست و نقش سازمان ملل در رسیدن به صلح کشور تاجیکستان قابل ملاحظه و از سوی رییس جمهور امام علی رحمان رییس جمهور کشور تاجیکستان مورد استقبال قرار گرفت.

متقابلاٌ اندکی نگذشته بود در زمان سیطره طالبان بر بخش عمده از افغانستان، امام علی رحمان رییس جمهور تاجیکستان از حکومت برهان‌الدین ربانی حمایت همه‌جانبه کرد و پس از سقوط طالبان نیز این روابط همچنان با حسن نیت بیشتر از سوی تاجیکستان دنبال شد. در بین سالهای متمادی تااکنون روابط سیاسی میان افغانستان و تاجیکستان سال‌های بدون اُفت و خیز بوده است.

از سویی هم، فرصت‌های اقتصادی در یک دهه گذشته تجارت بین افغانستان و تاجیكستان چندین برابر افزایش یافته است و پتانسیل تاجیکستان در عرصه‌های چون انرژی برق، جهانگردی، کشاورزی، دامداری و آموزش و پرورش و هنر و فرهنگ بسیار پر جاذبه است و افغانستان می‌تواند در همه این عرصه‌ها با تاجیکستان همکاری‌های سودمندی داشته باشد و دو کشور از نظر اقتصادی وابستگی‌های زیادی دارند؛ تاجیکستان مقداری از برق تولیدی خود را به افغانستان صادر می‌کند و افغانستان نیز به عنوان خریدار اصلی برق تاجیکستان مطرح است.

در این بین با ساخت خط انتقال برق تاجیکستان و قرقیزستان به افغانستان و پاکستان موسوم به کاسا یک‌هزار میزان صادرات برق این کشور افزایش می یابد؛ همچنان پروژه های ساخت راه آهن در مسیر تاجیکستان – افغانستان و پاکستان تا بندر گوادر و کار پروژه برق کاسا {CASA _1000} می‌تواند سبب توسعۀ تجارت و تقویت اقتصادی میان افغانستان- تاجیکستان و پاکستان خواهد شد.

با توجه به روابط های تجاری در حین زمان به منظور فعالیت‌های هرچه بیشتر اقتصادی شش پل و پنج بازارهای نزدیک سرحدی در ماورای آمو دریا مشغول فعالیت‌های تجاری بوده که از آن شهروندان هر دو سوی مزر تاجیکستان و افغانستان می‌توانند – بدون روادید در منطقه در بازارهای نزد سرحدی به داد و ستد اقتصادی خود را ادامه می‌دهند، که سبب رونق و افزایش اقتصادی در تجارت و کسب و کار میان طرفین در دو سوی مرز گردیده است.

در زمینه همکاری اقتصادی ساخت چندین پُل معیاری دیگر بر روی آمو دریا در دستور کار پروژه انتقال برق موسوم به کاسا _ 1000 میان دو کشور شامل بوده، ساخت راه‌آهن تاجیکستان- افغانستان – ترکمنستان و همچنین چین – قرقیزستان، – تاجیکستان – افغانستان – ایران، خط لوله گاز تاجیکستان – افغانستان و … تلاش‌های گسترده‌ای داشته باشند. درهمین راستا بیش از هفتاد تفاهم‌نامه همکاری میان افغانستان و تاجیکستان به امضا رسیده و می‌تواند توسعه همکاری‌ها در عرصه مختلف از (اقتصاد و صنعت گرفته تا فرهنگ و ارزش‌های معنوی‌) را میسر سازد.