حمدالله محب، مشاور شورای امنیت ملی افغانستان اخیراً در مورد زلمی خلیلزاد، نماینده ویژه امریکا برای صلح افغانستان انتقاداتی تند نمود و افزود که خلیل‌زاد تلاش دارد حکومت مؤقت بسازد و در راس آن قرار گیرد. وی اضافه کرد که خلیل‌زاد در مذاکرات با طالبان، با حکومت افغانستان مشورت نمی‌کند.

وزارت خارجه آمریکا به اظهارات آقای محب واکنش تندی نشان داد و هر نوع حمله به موضع خلیلزاد را حمله به وزارت خارجه امریکا توصیف کرد. وزارت خارجه آمریکا به تعقیب آن به دولت افغانستان خاطرنشان ساخت که با حمدالله محب، مشاور امنیت ملی این کشور و این نهاد مهم حکومت افغانستان روابط و تماس‌هایش را قطع می‌کند.

واشنگتن در صدد این است که کابل حمدالله محب را برکنار و گزینه بهتر به این سمت برگزیده شود تا روند مذاکرات صلح با طالبان تسریع و روابط کابل و واشنگتن بهتر گردد. در غیر آن در موجودیت محب در سمت مشاور شورای امنیت ملی، برای واشنگتن دشوار خواهد بود تا پیرامون مذاکرات صلح با کابل کار کند.

از اینرو، برای کرسی مشاوریت شورای امنیت ملی افغانستان، کابل و واشنگتن روی این معضله جدی کار می‌کند. منابع نیز می‌گویند که قرار بود محب به حیث سفیر افغانستان به ترکیه اعزام شود، اما از سوی انقره پاسخ رد داده شد.

برای سمت مشاور شورای امنیت ملی افغانستان، گفته می‌شود که سه نام روی میز رییس جمهور محمداشرف غنی قرار دارد. سید طیب جواد، سفیر کنونی افغانستان در لندن، محمدعمر داودزی، مشاور ارشد رییس جمهور و رحمت الله نبیل نامزد انتخابات ریاست جمهوری افغانستان و رییس پیشین امنیت ملی، گزینه‌های مورد بحث برای این سمت است.

سید طیب جواد، رحمت الله نبیل، محمد عمر داوودزی

دراین میان، آقای نبیل سال‌هاست که منتقد سرسخت دولت محمداشرف غنی است و بعید به نظر می‌رسد که رییس جمهورغنی با او موافقت نشان دهد. داودزی نیز این روزها سرگرم کارهای مهم دیگر از جمله گفتگوهای صلح است و رییس جمهور انتظار دارد که داودزی تمامی ابعاد پیچیده روابط دولت با جریان‌های گفتگو کننده در مورد صلح افغانستان را مدیریت کند. داودزی مأموریت مهم دیگری نیز بر عهده دارد که تدویر لویه جرگه مشورتی در مورد صلح در افغانستان است که در ماه ثور امسال برگزار می‌گردد.

گزینش آقای سید طیب جواد، سفیر کنونی افغانستان در لندن برای این وظیفه نیز مطرح شده است. جواد با توجه به مأموریت‌ اش به عنوان سفیر وقت افغانستان در واشنگتن و با توجه به روابط دیرینه‌ای که با واشنگتن دارد، گزینه‌ی مورد قبول به جانب آمریکایی باشد.

اما برای رییس جمهورغنی پیرامون گزینش مشاور شورای امنیت ملی افغانستان و یا با دوام این روابط که عملا بخشی از آن در حالت انقطاع به سر می‌برد، چه قیمتی را برای دوام کار آقای محب به عنوان مشاور شورای امنیت ملی خواهد پرداخت، تصمیمی است دشوار.

نکته مهم اینست که تعلل در روشن نکردن تکلیف سرنوشت مشاوریت شورای امنیت و تاکید بر دوام کار آقای محب، ظاهراً هزینه‌ای است که افغانستان آن را در برابر به دست آوردن «هیچ» مصرف می‌کند و در پایان این‌که افغانستان با موجی از تهدیدات امنیتی و اقتصادی مواجه شود، بسیار محتمل است.

لازم بود حمدالله محب ظرافت‌ها و اهمیت مناسبات دیپلماتیک میان دو «هم‌پیمان استراتیژیک» را درک می‌کرد و با اظهارات «توأم با احساسات» روابط با همکار قدرتمند افغانستان را خدشه دار نمی‌‌ساخت. پیش از‌این انتقادهای تُند، محب دو گزینه بهتر داشت؛ اول این‌که این نگرانی‌ها را از سوی سفیر ایالات متحده آمریکا در کابل، به واشنگتن خاطرنشان می‌کرد. دوم این‌که، با تماس با وزیر خارجه آمریکا خواستار شفافیت گفتگوهای آمریکا با طالبان در قطر می‌شد. او همچنان می‌توانست همچو نگرانی‌ها را در ملاقات‌های که با مأمورین ارشد ایالات متحده آمریکا در جریان سفرش به نیویارک و واشنگتن داشت، شریک می‌ساخت، نه این اظهارات غیر دیپلماتیک با اطلاعات جمعی در واشنگتن.

پنجمین دور مذاکرات میان هیأت طالبان و نماینده صلح آمریکا برای افغانستان، طولانی ترین دور مذاکرات تاکنون بوده است. طولانی شدن این بحث روی دو دلیل بود؛ اول این‌که مسایل تخنیکی مورد بحث مسوده توافق‌نامه‌ و روی واژه‌های شبکه‌های “تروریستی” بود که طالبان باید با آن‌ها قطع رابطه نماید، اما طالبان نمی‌خواست این گروه‌ها بنام “تروریست” وارد مسوده توافق‌نامه با آمریکا شود و اصرار بر این می‌کرد که پس از خروج نیروهای آمریکایی از افغانستان، برای آمریکا از این کشور هیچ تهدیدی نخواهد بود. دوم این‌که خلیل‌زاد تاکید داشت تا طالبان وارد گفتگوهای صلح با حکومت افغانستان شود، درغیر آن هیچ موافقتی با طالبان صورت نخواهد گرفت. اما طولانی شدن این گفتگوها باعث شکاک شدن حمدالله محب مشاور شورای امنیت ملی افغانستان گردید.    

مجموع این واکنش‌ها و سخن‌ها نشان‌گر یک مسئله مهم است. این‌که آمریکا یک هم‌پیمان و همکار جدی افغانستان است. نمی‌توان نقش این‌کشور را در نهادسازی در افغانستان و حمایت‌های مالی «سخاوتمندانه» به‌خصوص کمک سالانه پنج ملیارد دالر برای ارتش افغانستان را نادیده گرفت. آمریکا از سال ۲۰۰۲ به اینسو بیشترین کمک مالی را نسبت به تمامی همکاران بین‌المللی افغانستان داشته است. این‌کشور با افغانستان پیمان راهبردی امنیتی امضا کرده و نقش واشنگتن در مشارکت این‌کشور برای ثبات و دوام کار دولت افغانستان را می‌توان ارجاع کرد به مصاحبه رییس جمهورغنی با یکی از شبکه‌های تلویزیونی آلمان که در آن به صراحت گفته بود: «اگر امریکا مصارف شش‌ماهه نهادهای امنیتی کشور را پرداخت نکند، نظام از هم می‌پاشد.» این خود نشان‌گر اهمیت جایگاه آمریکا به عنوان یک شریک استراتیژیک برای افغانستان است. پرسش این‌جاست که چنین شریک استراتیژیکی در سیاست خارجی افغانستان چه جای‌گاهی دارد؟ آیا افغانستان از این انقطاع روابط لذت می‌برد و از آن راضی است؟ با توجه به جای‌گاهی که آمریکا به عنوان یک شریک راهبردی برای دولت افغانستان دارد، حکومت افغانستان باید در سطحی باشد که اهمیت حفظ این روابط را درک کند. در این صورت موضع حمدالله محب طبعاً به عنوان یک «لغزش معصومانه» تلقی شده و حکومت با پذیرش آن در صدد ترمیم مجدد روابط‌اش با این شریک مهم سیاسی اش خواهد بود. سکوت حکومت در این زمینه، اما نشان می‌دهد که رهبری حکومت این ظرافت را درک نکرده است. درک این مساله مبین، درایت و تدبیر حکومت است که به‌خاطر یک «مأمور حکومت» هرچند مامور ارشد، مناسبات دو دولت نباید بر هم بخورد. یاهم مساله به گونه‌ی دیگر است. ممکن رهبری حکومت افغانستان حال به این سطح درک رسیده باشد و باریکی این قضایا را به خوبی درک هم کرده باشد، اما در مورد جایگزینی حمدالله محب فکر کند. این‌که بدیل مناسب برای حمدالله محب چه کسی خواهد بود و با توجه به مشخص شدن دسته‌های انتخاباتی، صف‌آرایی‌ها و پراکنده شدن چهره‌های سیاسی در دسته‌های مختلف، شاید برای رییس‌جمهور غنی پیدا کردن فرد مناسب برای این کرسی دشوار باشد.

نویسنده:

هاشم وحدت‌یار، رییس انستیتیوت امور جهانی در واشنگتن