محمد حنیف اتمر، مشاور “قدرتمند” پیشین شورای امنیت ملی، از رقیبان محمد اشرف غنی، رییس جمهور کنونی افغانستان در انتخابات ریاست جمهوری ماه جولای خواهد بود.

در دوران سمت مشاوریت شورای امنیت ملی افغانستان بین سال های ۲۰۱۸-۲۰۱۴ او را “سایه ی رییس جمهور” می گفتند.

آقای اتمر در گفتگوی ویژه با شبکه خبری الجزیره، بر گفتگوهای “همه شمول بین الافغانی” برای پیشبرد تلاش های صلح تاکید کرده است.

الجزیره: پس از چهارسال بودن در حکومت اشرف غنی، به دلیل اختلاف های پیرامون آینده سیاسی کشورتان استعفا دادید، این اختلاف ها چه بود که راه حلی برای آن وجود نداشت؟

اتمر: دستکم پنج مساله مهم بود که نتوانستیم برایش راه حل پیدا کنیم. نخست سیاست های حکومت بود، که باعث منزوی شدن کامل این حکومت شده است. دوم اینکه استفاده غیر مسوولانه نیرو، در مسایل داخلی بود، که به عنوان مشاور امنیت ملی مخالف اش بودم. سوم انتخابی عمل کردن غنی پیرامون صلح بود که از تمامی اهداف مردم افغانستان نماینده گی نمی کرد. رویکرد من این بود که نباید انتخابی عمل کنیم. می گفتم باید منافع بزرگتر ملت را مد نظر بگیریم و روی این ملحوظ آغوش خود را به صلح باز کنیم.

ما همچنان روی اصلاحات انتخابات مخالفت داشتیم. این اصلاحات هرگز به صورت موثر و صادقانه بوجود نیامد. و از همین خاطر در اکتوبر ۲۰۱۸ ما یکی از فاجعه بارترین انتخابات پارلمانی را در تاریخ افغانستان داشتیم.

در نهایت، ما روی نداشتن توازن در روابط منطقه ای خود مخالفت داشتیم. من خواستار روابط متوازن در منطقه و با شرکای بین المللی خود بودم. اما متاسفانه، سیاست خارجی که از سوی او (اشرف غنی) پیش برده می شد متزلزل بود.

الجزیره: آیا باور دارید که این حکومت یک حکومت جامع است؟

اتمر: نخیر نیست و دلیل اینکه من خرسند نبودم همین بود. افغانستان بدون یک حکومت صادقانه و همه شمول اداره شده نمی تواند، اما حکومت کنونی، در حال حاضر با یک گروه که برای خود کار می کنند اداره می شود.

پیشنهاد من این بود که مهم است یک تیم خوبی برای اداره حکومت وجود داشته باشد، اما ثبات سیاسی نیازمند حضور همه در حکومت برای حفظ نیروی پایدار سیاسی است.

الجزیره: شکست اصلی این حکومت در زمینه صلح بوده است، شما معمار استراتژی امنیت ملی بودید، کی را مقصر می‌دانید و دلیل این شکست چه بود؟

اتمر: هیچ مشکلی در زمینه راهبرد و سیاست امنیتی حکومت وجود نداشت. من از رهبری بخش امنیتی ستایش می کنم. صلاحیت من این بود تا روند پیشرفت در زمینه ارزیابی پالیسی و راهبرد امنیتی را هماهنگی کنم. مشکل در سیاست نبود، بلکه در تطبیق آن بود.

نخستین چالش این بود که نیروهای امنیت ملی افغانستان، منابع کافی از جمله نیروی کافی هوایی برای ارایه کمک های ضروری در عملیات های رزمی برای تطبیق راهبرد خود نداشتند.

نیروهای امنیتی همچنان از لحاظ تعداد کافی نیستند. شماری از کارشناسان باورمند هستند که با توجه به نفوس افغانستان و قوت گرفتن هراس افکنی، افغانستان باید ۶۰۰ تا ۷۰۰ هزار سرباز داشته باشد؛ اما ما تنها ۳۸۲ هزار سرباز داریم که کافی نیست.

چالش دیگر برای تطبیق این راهبرد رهبری حکومت بود.

اگر جمع بندی کنم، هراس افکنی در برابر منابع و ظرفیت هایی که ما داشتیم، بسیار بزرگ بود. این راهکار نتیجه ی را که ما انتظار داشتیم بوجود نیاورد.

الجزیره: آیا داعش یک تهدید واقعی برای افغانستان است؟

اتمر: بله، داعش تهدید واقعی را نه تنها متوجه افغانستان بلکه متوجه تمامی منطقه می کند. این یک خطر و تهدید واقعی است.

 داعش اساسا از ولایت شرقی ننگرهار ظهور کرد و در آنجا افراد این گروه جنایت های خیلی بدی را مرتکب می شدند. مردم ما با شجاعت در برابر آنان رزمیدند. اکثریت جنگجویان داعش خارجی ها هستند. اکثرشان از آنطرف خط دیورند به افغانستان می آیند.

نوع دوم جنگجویان در شمال و شمال شرق کشور حضور دارند، در حقیقت، آنها جهش گروه های تروریستی منطقه ای هستند که ادعا دارند بخشی از داعش اند. افغانستان در مبارزه با این گروه در شرق این کشور پیشرفت هایی داشته است اما این گروه در شمال به ویژه در ولایت بدخشان فعال است و شماری از جنگجویان خارجی که خود راوابسته به داعش می دانند در آنجا پایگاه دارند.

ما باید آنها را نابود کنیم و به باور من یگانه راه نابودی داعش از افغانستان، رسیدن به توافق صلح بین حکومت افغانستان و طالبان است. وقتی طالبان به میز مذاکره صلح حاضر شدند، آنزمان به باور من هیچ جایی برای داعش در افغانستان وجود نخواهد داشت.

الجزیره: حکومت باید به توافق صلح با طالبان دست پیدا کند، اما صلح واقعی باید در سطح اجتماع  بوجود آید. برنامه شما برای رسیدن به این هدف چیست؟

اتمر: این همه باید از طریق یک توافق صلح جامع صورت بگیرد. ما باید از تمامی ابعاد به این نگاه کنیم. اگر رک و راست بگویم، اکثریت رهبران طالبان که من همرای آنان گفتگو کرده ام می گویند که موضوع اصلی برای شان نیروهای خارجی در افغانستان است نه گروه های دیگر قومی.

اگر این چنین است، پس به باور من، ما می توانیم بپرسیم که ” چگونه خواهد بود که تمامی ما به یک توافق صلح برسیم و نیروهای خارجی افغانستان را براساس یک شرایط خاص ترک کنند، و سپس شما با طالبان یک زنده گی صلح آمیز را در کنار دیگر افغان ها آغاز کنید که آنها دیگر از سوی شما تهدید نشوند.”

طالبان برای ما پاسخ مثبت دادند، اما نیاز است این را در عمل ببینیم، باید به عنوان بخشی از موافقت صلح این کار جامه عمل بپوشد و پس از آن ما باید به روند مصالحه و ادغام مجدد آنان توجه کنیم.

الجزیره: چند فیصد نبرد کنونی افغانستان، نبرد قبلیه ای است؟

اتمر: من این واقعیت را رد نمی کنم که پویایی قبیله ای وجود دارد، اما نقش درگیری های قبیله ای نسبت به نبرد بزرگ افغانستان خیلی کمرنگ است. این نباید برجسته شود.

ما قبیله های مختلف در افغانستان داشته ایم؛ مشکلات و مسایل بین قبایل بوده اما آنها مانند جنگ کنونی باهم درگیر نشده اند.

نبرد افغانستان ابعاد منطقه ای و جهانی دارد. بازیگران منطقه ای و جهانی، بازیگران حکومتی و غیر حکومتی؛ به همین دلیل از نبردهای طولانی و مخرب در تاریخ افغانستان به شمار می رود.

باورمندیم که باید روی مسایل بزرگتر از این نبرد از طریق صلح و مصالحه بین طالبان و حکومت افغانستان به تعامل برسیم. و نیز به راه حلی برای مساله کوچک درگیرهای قومی پیدا کنیم.

الجزیره: بعضی از مسایلی را که شما در جریان کارزار انتخاباتی روی اش تمرکز می‌کنید چه خواهد بود؟

اتمر: متاسفانه یک فهرست دراز خواهد بود؛ اما بعضی مسایل ویژه است که بیشتر روی آن تمرکز خواهد شد.

بیشترین تمرکز روی وحدت ملی خواهد بود که نسبت به مسایل دیگر، مساله مرکزی است. دوم، صلح پایدار است. سوم، مساله امنیت. نبرد کنونی و جرم های سازمان یافته بیشتر کشور ما را متاثر ساخته است. مساله چهارم، عدالت و حکومت داری خوب خواهد بود. همچنان روی رشد اقتصادی برای کاهش فقر به صورت پایدار تمرکز خواهم کرد.

بالاخره، این همه وابسته به همکاری ها در درون کشور و همچنان کشورهای منطقه ای و جامعه بین المللی است. با توجه به پیچیده گی چالش ها، ما باید روی این همه مسایل تمرکز داشته باشیم.

سایت خبری آرزو – همایون “سلیمی”